THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM CỘT SỐNG THẮT LƯNG: NHẬN BIẾT SỚM VÀ NHỮNG DẤU HIỆU CẦN ĐI KHÁM NGAY
Nhiều người thường chủ quan bỏ qua những cơn đau thắt lưng dai dẳng vì cho rằng đó chỉ là mỏi cơ thông thường. Tuy nhiên, đau thắt lưng, nhất là khi kèm đau lan xuống chân, có thể là dấu hiệu của thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng – một bệnh lý rất phổ biến.
** Muốn biết chính xác có phải thoát vị đĩa đệm hay không, người bệnh cần được bác sĩ thăm khám và chỉ định cận lâm sàng phù hợp. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng vận động và chất lượng cuộc sống hằng ngày.
*** VÌ SAO BỊ THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM CỘT SỐNG THẮT LƯNG? ***
Đĩa đệm nằm giữa các đốt sống, giống như một “tấm đệm” giúp cột sống linh hoạt và giảm chấn. Mỗi đĩa đệm gồm vòng sợi xơ bên ngoài và nhân nhầy bên trong. Khi vòng sợi bị rách hoặc thoái hóa, nhân nhầy thoát ra ngoài, chèn ép hoặc gây viêm rễ thần kinh.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ:
++ Tư thế xấu và lao động nặng: mang vác vật nặng sai tư thế, xoay vặn người đột ngột; ngồi lâu một tư thế, thường xuyên làm việc trên xe rung xóc.
++ Tuổi tác và thoái hóa: theo thời gian, đĩa đệm mất nước, kém đàn hồi và dễ rách. Bệnh thường gặp nhất ở độ tuổi 25 – 54, là độ tuổi đang lao động.
++ Lối sống và thói quen: béo phì, hút thuốc lá, lười vận động.
++ Chấn thương: tai nạn, té ngã hoặc chơi thể thao quá sức.
*** THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM GÂY RA ĐAU VÀ TÊ NHƯ THẾ NÀO? ***
++ Đau lan theo đường đi của dây thần kinh tọa: cơn đau từ thắt lưng lan xuống mông, mặt sau ngoài đùi, cẳng chân và bàn chân.
++ Đau tăng khi vận động: đau tăng rõ khi cúi, ngửa, xoay người, thậm chí chỉ khi ho, hắt hơi, rặn đại tiện.
++ Tê bì, dị cảm: cảm giác tê bì, “kiến bò” hoặc “kim châm” ở chân.
++ Yếu chân: khó đi bằng mũi chân hoặc gót chân; nếu chèn ép nặng, kéo dài có thể teo cơ cẳng chân, bàn chân.
=> Lưu ý: các dấu hiệu trên cũng có thể gặp ở những bệnh lý cột sống khác như thoái hóa, hẹp ống sống. Để chẩn đoán xác định thoát vị đĩa đệm, người bệnh cần được bác sĩ thăm khám và chỉ định cận lâm sàng phù hợp, thường là chụp cộng hưởng từ (MRI).
*** NHỮNG DẤU HIỆU CẦN ĐI KHÁM NGAY ***
Dù đang nghi ngờ hay đã được chẩn đoán thoát vị đĩa đệm, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám ngay khi có một trong các dấu hiệu sau:
++ Cơn đau dữ dội; hoặc đau dai dẳng kéo dài trên 6 tuần, đau ngày càng tăng, không giảm dù đã nghỉ ngơi và điều trị.
++ Đau xuất hiện đột ngột sau chấn thương, ngã hoặc bê vật nặng; đau kèm sốt, sụt cân không rõ lý do.
++ Đau kèm các biểu hiện bất thường: tê bì nặng, teo cơ, đi lại hay bị vấp ngã hoặc không đi được bằng gót, mũi chân.
=> Cảnh báo nguy cấp (hội chứng đuôi ngựa): đau kèm bí tiểu, tiểu hoặc đại tiện không tự chủ, tê vùng hậu môn – sinh dục. Cần đến cơ sở y tế cấp cứu ngay.
*** THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM CÓ PHẢI MỔ KHÔNG? ***
Khi đã được chẩn đoán thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng, phần lớn người bệnh cải thiện dần sau vài tuần đến vài tháng với điều trị bảo tồn (không phẫu thuật), gồm dùng thuốc theo chỉ định, vật lý trị liệu và tập luyện. Tại Bệnh viện Y học cổ truyền Đồng Tháp, tùy tình trạng từng người, bác sĩ có thể chỉ định kết hợp:
++ Kéo giãn cột sống bằng máy: giảm áp lực lên đĩa đệm, giãn cơ cạnh sống; phù hợp với thoát vị đĩa đệm giai đoạn đầu, mức độ nhẹ – vừa.
++ Điện châm, xoa bóp – bấm huyệt, chườm ngải cứu: theo Y học cổ truyền giúp thông kinh lạc, giảm đau, giãn cơ.
++ Vật lý trị liệu và tập phục hồi chức năng: sóng ngắn, điện xung, nhiệt trị liệu; bài tập giúp cơ lưng, cơ bụng khỏe hơn để bảo vệ cột sống.
Phẫu thuật được bác sĩ cân nhắc khi có hội chứng đuôi ngựa, chân yếu liệt tăng dần, hoặc đau nhiều kéo dài dù đã điều trị bảo tồn đúng cách trong khoảng 6 tuần trở lên.
*** LỜI KHUYÊN CHO NGƯỜI BỆNH ***
++ NÊN:
• Nghỉ ngơi hợp lý khi đau cấp, nhưng không nằm bất động nhiều ngày; đi lại nhẹ nhàng trong giới hạn chịu đựng.
• Thay đổi lối sống: giảm cân nếu béo phì, ngưng hút thuốc lá.
• Tập luyện nhẹ nhàng khi cơn đau đã giảm: bơi lội, đi bộ hoặc đạp xe trên nền phẳng; tập các bài tập cột sống theo hướng dẫn của kỹ thuật viên.
• Giữ đúng tư thế khi ngồi, đứng, mang vác: ngồi xổm xuống thay vì cúi gập lưng khi nhấc vật nặng, giữ vật sát người (xem hình minh họa).
• Đi khám để bác sĩ thăm khám và chỉ định chụp cộng hưởng từ (MRI) khi cần thiết; phim X-quang thường quy không thấy được đĩa đệm.
++ KHÔNG NÊN:
• Tự ý bẻ vặn cột sống, xoa bóp thô bạo hoặc áp dụng các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng.
• Cúi gập, xoay vặn người đột ngột; mang vác vật nặng sai tư thế.
• Chơi các môn thể thao có động tác xoay vặn, bật nhảy mạnh (golf, bóng chuyền, tennis…) khi đang đau.
• Nằm bất động nhiều ngày hoặc tự ý dùng thuốc giảm đau kéo dài.
*** Bệnh viện Y học cổ truyền Đồng Tháp luôn sẵn sàng thăm khám, tư vấn và điều trị kết hợp Y học cổ truyền với Y học hiện đại cho người bệnh có bệnh lý cột sống.

*** Tài liệu tham khảo ***
1. Bùi Quang Tuyển (2013). Điều trị thoát vị đĩa đệm cột sống cổ và thắt lưng. Nhà xuất bản Y học, Hà Nội.
2. Trường Đại học Y Hà Nội (2025). Bệnh học Nội khoa, Tập 2. Đỗ Gia Tuyển, Trần Ngọc Ánh, Nguyễn Hà Thanh và cộng sự (chủ biên). Nhà xuất bản Y học, Hà Nội.
3. Deyo RA, Mirza SK. (2016). Herniated Lumbar Intervertebral Disk. New England Journal of Medicine, 374(18): 1763–1772.
4. Jordan J, Konstantinou K, O’Dowd J. (2011). Herniated lumbar disc. BMJ Clinical Evidence, 2011: 1118.
5. Bộ Y tế (2025). Hướng dẫn quy trình kỹ thuật về Phục hồi chức năng – Tập 1, ban hành kèm theo Quyết định số 3553/QĐ-BYT ngày 14/11/2025.
—————————-
Mọi chi tiết xin liên hệ:
BỆNH VIỆN Y HỌC CỔ TRUYỀN ĐỒNG THÁP
Địa chỉ: Số 78, đường 30/4, phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp
Website: https://bvyhctdongthap.vn/