TIA X KHI CHỤP X-QUANG CÓ ĐÁNG LO KHÔNG?
“Chụp X-quang có bị nhiễm tia không? Chụp nhiều lần có sao không?” – đây là băn khoăn của nhiều người bệnh mỗi khi được bác sĩ chỉ định chụp phim.
Chụp X-quang là phương pháp chẩn đoán hình ảnh phổ biến, giúp bác sĩ phát hiện các bất thường ở xương khớp, lồng ngực và nhiều bộ phận khác. Tuy nhiên, không ít người bệnh lo lắng tia X có thể ảnh hưởng đến sức khỏe. Vậy mức độ nguy cơ thực sự ra sao và làm thế nào để chụp X-quang an toàn?
*** TIA X LÀ GÌ VÀ VÌ SAO ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG Y TẾ? ***
Tia X là bức xạ điện từ có khả năng xuyên qua cơ thể. Do xương và mô mềm hấp thụ tia X khác nhau, máy có thể tạo ra hình ảnh giúp bác sĩ chẩn đoán gãy xương, bệnh lý ở phổi và một số bất thường khác, từ đó chọn hướng điều trị phù hợp.
*** CHỤP X-QUANG CÓ GÂY HẠI CHO SỨC KHỎE KHÔNG? ***
Tia X thuộc nhóm bức xạ ion hóa, có khả năng gây tác động sinh học. Nguy cơ phụ thuộc vào liều bức xạ, bộ phận được chụp và đặc điểm từng người.
Thực tế, mỗi ngày chúng ta đều nhận một lượng bức xạ nhỏ từ tự nhiên như đất, đá, không khí, thực phẩm và tia vũ trụ. So với lượng bức xạ tự nhiên này sẽ dễ hình dung hơn:
++ Chụp X-quang tay, chân: tương đương chưa tới 3 giờ bức xạ tự nhiên.
++ Chụp X-quang ngực (phổi): tương đương khoảng 10 ngày.
++ Chụp X-quang cột sống thắt lưng: cao hơn, tương đương khoảng 6 tháng – vì vậy chỉ chụp khi bác sĩ thấy thật sự cần thiết.
++ Với một lần chụp X-quang thông thường, đúng chỉ định và đúng kỹ thuật, nguy cơ đối với sức khỏe là rất thấp, trong khi lợi ích chẩn đoán thường lớn hơn nhiều. Vì vậy, cần chỉ định đúng và tối ưu hóa liều chiếu.
*** CHỤP X-QUANG NHIỀU LẦN CÓ ĐÁNG LO? ***
Tiếp xúc lặp lại với bức xạ ion hóa có thể làm tăng liều tích lũy và nguy cơ lâu dài. Tuy nhiên, không có “số lần chụp tối đa” áp dụng chung cho mọi người bệnh. Bác sĩ sẽ cân nhắc dựa trên tình trạng bệnh, kết quả chụp trước đây và khả năng sử dụng phương pháp không có bức xạ ion hóa khi phù hợp. Không nên tự ý xin chụp thêm, nhưng cũng đừng từ chối một lần chụp thật sự cần thiết.
*** AI CẦN ĐẶC BIỆT LƯU Ý? ***
Phụ nữ mang thai hoặc nghi ngờ mang thai cần báo trước cho bác sĩ, đặc biệt khi chụp vùng bụng hoặc khung chậu. Khi cần chụp, nhân viên y tế sẽ cân nhắc và chọn kỹ thuật phù hợp nhằm giảm liều. Với trẻ em, bác sĩ chỉ định chặt chẽ và điều chỉnh kỹ thuật phù hợp với cơ thể trẻ.
*** LÀM GÌ ĐỂ CHỤP X-QUANG AN TOÀN? ***
Nguyên tắc là chụp đúng chỉ định, khu trú vùng cần khảo sát và dùng liều bức xạ thấp nhất có thể nhưng vẫn bảo đảm chất lượng hình ảnh phục vụ chẩn đoán. Người bệnh cần làm theo hướng dẫn về tư thế, giữ yên và nín thở khi được yêu cầu để hạn chế chụp lại. Cơ sở y tế phải thực hiện các yêu cầu về thiết bị và an toàn bức xạ.

*** LỜI KHUYÊN CHO NGƯỜI BỆNH ***
++ Chỉ chụp X-quang khi có chỉ định; không yêu cầu chụp kiểm tra tùy ý.
++ Thông báo nếu đang hoặc có thể mang thai; cho nhân viên y tế biết các lần chụp gần đây và cung cấp hình ảnh, kết quả cũ nếu có.
++ Hợp tác với kỹ thuật viên để hạn chế chụp lại không cần thiết.
++ Đến cơ sở y tế để được khám khi có triệu chứng bất thường như ho kéo dài, đau nhức xương khớp kéo dài hoặc chấn thương nghi gãy xương; khó thở, đau ngực dữ dội cần đi cấp cứu ngay.
*** Tại Bệnh viện Y học cổ truyền Đồng Tháp, phòng chụp X-quang được cấp phép và kiểm tra an toàn bức xạ theo quy định; kỹ thuật viên sẽ hướng dẫn người bệnh trong suốt quá trình chụp.
*** THÔNG ĐIỆP: Tia X không hoàn toàn vô hại, nhưng một lần chụp X-quang thông thường, đúng chỉ định và đúng kỹ thuật, thường có nguy cơ rất thấp. Đừng quá lo lắng, cũng đừng lạm dụng.
*** Tài liệu tham khảo ***
1. Chính phủ (2025). Nghị định số 332/2025/NĐ-CP ngày 18/12/2025 quy định chi tiết và biện pháp thi hành một số điều của Luật Năng lượng nguyên tử về bảo đảm an toàn bức xạ.
2. International Atomic Energy Agency (2018). Radiation Protection and Safety in Medical Uses of Ionizing Radiation. IAEA Safety Standards Series No. SSG-46. Vienna: IAEA.
3. International Commission on Radiological Protection (2007). The 2007 Recommendations of the International Commission on Radiological Protection. Annals of the ICRP, 37(2–4): 1–332.
4. Radiological Society of North America (RSNA), American College of Radiology (ACR). Radiation Dose in X-Ray and CT Exams. RadiologyInfo.org.
—————————-
Mọi chi tiết xin liên hệ:
BỆNH VIỆN Y HỌC CỔ TRUYỀN ĐỒNG THÁP
Địa chỉ: Số 78, đường 30/4, phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp
Website: https://bvyhctdongthap.vn/